Yenienerji | Ocak-Şubat 2022 | Sayı: 84

42 yeni enerji • OCAK ŞUBAT 2022 Makale kuyularında saklanmaktadır. Ayrıca, elektrik piyasasında elektrik enerjisinin nerede, ne amaçla, nasıl tüketildiğini ve çevreyle olan ilişkilerini kimse merak bile etmemektedir. Bu örnek hesaplarda, CO2 salım tasarrufu hesabında, şebekede %35 oranında jeotermal-dışı yenilenebilir güç üretim sistemlerinin katkısının olduğu, ortalama elektrik güç üretim veriminim 0.52 olduğu kabul edilmiştir [9]. Birim CO2 salımı 0.2 kg CO2/kW-h, ORC net güç çıktısı da 0.115 kW-h (Şekil 1) alınmıştır. Kabuklaşmaya karşı kimyasal katkı kullanılmaksızın en düşük tekrar-basma sıcaklığı 45oC (318 K) kabul edilmiş olup [10], çevre referans sıcaklığı (283 K) ile arasındaki katma değer potansiyelinin tekrar basılan rezervuarda saklanarak bilahare değerleneceği varsayılmıştır. Şekil 1’deki örnek verilere göre, A santrali, CO2 salımlarında tasarruf sağlamak yerine, doğrudan ve dolaylı biçimde, az da olsa +CO2 salım sorumluluğu taşımaktadır: Santral A CO2 salım sorumluluğu (Şekil 1) =-0.029+0.0302 = +0.0012 kW-h/kW-h {>0, eksi katma değer} Örneğin, yılda 0.6·108 kW-h elektrik enerjisi sağlanırken 72 ton net CO2 salım sorumluluğu meydana gelmektedir. Şekil 1 üzerinde görülen 0.27 çarpanı, ısıl katma değer kaybının çevre ve enerji kapsamında yerine konulmasının doğal gaz tabanındaki birim eşleniğidir [11]. Bu sonuçta henüz yoğuşturulamayan gazların -eğer çevreye salınıyor ise- ve diğer muhtemel sera gazı salımlarının küresel ısınma etkisi cinsinden CO2 karşılıkları dahi edilmemiş, özellikle havaya salınan veya nehir ve çevre sularına atılan ısının zararları da bu hesaba katıldığında gerçek bilanço daha olumsuz olacaktır. Bu bağlamda, H2S gazının havaya salım sınırı her MW güç için 100 g/saat olup bu salımın da yerleşim ve tarım sahalarından uzakta olması gerekmektedir [12]. ORC ünitesinde üretilen elektrik gücünün şebekeye beslenmesinin olumlu çevresel getirisi tüm bu sorumlulukların altında kalmakta ve ortaya net anlamda bir çevresel zarar ve katma değer kaybı çıkabilmektedir. Sonuç itibarı ile, bu örnek için jeotermal enerjinin değerlendirilmesindeki akılcılık (IQ) oldukça düşük (%57) olup jeotermal katma değer potansiyelinin önemli bir bölümü kaybedilmekte, kaybedilen katma değerin yerine konması için yapılacak sınai ek yatırımlar, faaliyetler ve ilave enerji tüketimlerinin de CO2 salım sorumlulukları bulunmaktadır. (1) B santral seçeneğinde ise (Şekil 2 ve 4), atık ısının katma değer olarak bir bölge enerji sisteminde yapılı çevreye, tarıma ve hayvancılığa ısıtma, soğutma ve sıcak su hizmetleri şeklinde (şebeke suyu ön ısıtması) sağlanması ile o kuyunun toplam çevre-katma değeri çok daha yüksek değerlere ulaşarak (IQ) değeri 0.97`ye yükselmektedir. Adsorpsiyonlu soğutma (ADS) ile iç mekândan çekilen ısı ile sıcak su ön ısıtmasına verilebilmektedir. 0.70 bir eşik değer olup yeşil enerji uygulamalarının olmazsa olmazı bir ölçüttür. Bu nedenle, A seçeneği yeşil bir uygulama değildir. > 0.70 0.70 bir eşik değer olup yeşil enerji uygulamalarının olmazsa olmazı bir ölçüttür. Isı üretimi, soğutma ve sıcak su ön ısıtma hizmetlerinin, sırası ile kazan, soğutma grubunun talep edeceği elektrik, ayrıca sıcak suyun ön ısıtmasının boyler ile karşılanması durumunda, bu cihazların kendi katma değer kayıpları da dahil olmak üzere, CO2 karşılıkları göz önüne alındığında, Şekil 2 de gösterilen B seçeneğinin sektördeki CO2 tasarrufu oldukça büyük bir değere ulaşmaktadır: Net CO2 tasarrufu: +0.00232-0.02750.0148 (kazandan tasarruf )-0.17 (soğutma grubundan tasarruf )- 0.0409 (boylerden tasarruf ) =-0.251 kg CO2/ kW-h. Üretilen katma değer = 0.95 x 0.110+(10.15) x (0.261-0.0086) =+0.319 kW-h/ kW-h. {COP>1} Bu sonuç, 1-kW-h birim jeotermal enerji girdisinin 0.261 kW-h/kW-h değerindeki katma değer potansiyelinden daha fazla olup, şaşırtıcı gelebilir (COP=1.22). Bunun nedeni, bölge soğutması yapılırken soğutma makinelerince ortamdan çekilen ısının sıcak su ön ısıtması ve seracılıkta yararlı biçimde kullanılma öngörüsüdür. Soğutma hizmeti verilmediği durumda, toplam bölgede kullanılan ısıl güç miktarı düşmekte (1-0.15 yerine 0.75 oranı) ve üretilen katma değer 0.256 kW-h/kW-h değerine inmektedir (COP = 0.98). Bu sonuç jeotermal enerjili bölge ısıtma sisteminin bile en iyi çözüm olmadığını göstermektedir. Bu salım tasarrufunun katma değer kazancı ise 0.922 kW-h/kW-h olmaktadır ve elektrik birim katma değerine çok yakındır (0.95 kW-k/ kW-h). Çizelge 1. A ve B jeotermal santral seçeneklerini karşılaştırmaktadır. Şekil 2. Aynı Jeotermal Santralde Üçlü Bölge Enerji Sitemi ile Potansiyelin Akılcı Değerlendirilmesi: B seçeneği, ©Birol Kılkış

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==