Yenienerji | Ocak-Şubat 2022 | Sayı: 84

44 yeni enerji • OCAK ŞUBAT 2022 Makale dir. Enerji sadece elektrik enerjisi değildir. B seçeneğinde sözü edilen jeotermal santralin ikinci yasaya göre toplam kW-h katma değer eşleniği, 0.95 x 0.110 + (1-0.15) x (1-318 K/348 K) = 0.1045+0.0733 = 0.1778 kW-h dir. İkinci yasa çerçevesinde, ısı katma değerinin elektrik gücüne göre daha az olması göz önünde tutulduğundan, bu eşlenik değer içerisinde ısıl güç kazanımının elektrik güç üretimine oranı %70 dir. Bu oran, Menderes grabeninde elektrik gücüne endeksli 595 kg CO2/kW-h değerine uygulandığında, B türü bir jeotermal santral için düzeltilmiş değer 349.7 kg CO2/kW-h değerine inmektedir. CCSU yöntemi ile de bu değer sıfıra yaklaşacaktır. Tüm bu olumlu tablolara karşın, genellikle, dış kredilerin koşulları arasında santral atık ısılarının- 90oC hatta daha yüksek bir sıcaklıkta bile olsa- başka bir katma değerlendirme yapılmaksızın aynen tekrar-basma kuyularına verilmesi bulunmaktadır. Bunun ana nedeni, yabancı finans kuruluşlarının (Dünya Bankası dahil) amacı sağladıkları finansı yatırımını ömür boyunca güvence altında tutmaktır. Aksi halde, ısı kullanıldığında jeotermal rezervuarın elektrik güç üretim kapasitesinin azalacağına inanmaktadırlar çünkü bu kuruluşlar için sadece elektrik para etmektedir. Bu dar görüşlü finansal yaklaşım bir dereceye kadar anlaşılabilir olsa da bütüncül bir çözümleme çerçevesinden bakılıp enerjinin katma değer potansiyeli de (ekserji) dikkate alındığında, bir optimum noktanın bulunabileceği görülmektedir. Bu tür bir uygulama ile Y senesi kadar elektrik üretimi yapılacak bir rezervuarda artık ısının kullanılması durumunda elektrik üretiminin X yıl kadar kısalmasının borsada hiçbir parasal ve mantıksal izahı yoktur. Halbuki, (Y-X) yıl boyunca artık ısının da ülkemize olası enerji katma değeri (KDısı) de değerlendirildiğinde, Eşitlik 2`deki eşitsizliğin sol tarafındaki toplam katma değerin (Y-X) yıl boyunca sağdaki katma değerden daha fazla olabileceği koşulundaki optimum yıl kısaltması (X) bulunabilmektedir [5]. Bugünün finans dünyasında X değeri otomatikman ve kalıcı biçimde sıfırdır ve KDısı nın hiçbir değeri yoktur. Enerji piyasasında sadece finans ön planda kaldığı ve çevrenin arka plana itildiği ortam devam ettiği sürece küresel ısınmaya karşı etkili ve kalıcı çözümler, teknolojik gelişimler salt para uğruna engellenmeye devam edilmiş olacaktır. Bu yaklaşım, Şekil 3` ün (0,0) noktasında takılı kalıp ilerdeki çözümleri de hiç göstermeyecektir. KDısı/KDelektrik oranı bir sayısından küçüktür. Örneğin, bu oran 0.2 ise, X yıl kısaltması Y yılının %17`si kadar olabilir. Eğer, Y 30 yıl ise X bu işletme süresince beş yıl kısalsa bile toplam katma değer daha fazla olacak, ülkeye olan çevresel katkı artacaktır. Değişik KDısı/KDelektrik oranlarına göre X değerleri Şekil 3`de verilmiştir. KDısı, jeotermal kaynağın entalpisi ile orantılı olup, entalpi arttıkça bölge enerji sisteminin uygulanabilirliği de artmaktadır. Şekil 4` de jeotermal üçlü üretime sahip bir jeotermal bölge enerji sistem tasarımı görülmektedir. Bu sistemde bölge enerji sistemlerinin uygulanması ile ısının atılması için gerekli ıslak, kuru veya melez soğutma kuleleri büyük ölçüde gerekliklerini yitirecektir (parazitik güç kazanımı). Buna karşın, bölge sisteminin pompa güç talepleri eklenerek parazitik güç kazanımı ve kayıpları dengelenecektir. Bu denge, optimum bir borulama ve şebeke ağ tasarımı ve özellikle yakın bölgeler için artı değere ulaşabilmektedir. Bu bağlamda Lmaks önemlidir ve santralin ne denli çevre duyarlı olduğuna bağlıdır (Şekil 4) [17]. Şekil 5 de görüldüğü üzere çevreci bir santralde ısının en uzağa götürülebilme sınırı uzamakta, çevreye duyarsız bir sistemde ise bu mesafe önemli ölçüde azalmaktadır. Bu şekil, jeotermal ısının daha uzağa taşınabilmesinin, dolayısı ile, pazar payının artmasının ve katma değerlerin daha yaygın biçimde taşınabilmesinin ön koşulunun çevreci bir santral olduğunu açıkça göstermektedir. Şekil 4`e göre, jeotermal akışkan önce ayrıştırıcıya (Seperatör) girerek gazlardan arındırılmakta, salamura ısısı yanı sıra yeterli basınç oluştuğunda özel tasarımlı ayrıştırıcının içerisindeki Tesla türbin çarkı ile ek elektrik eldesi de mümkün olmaktadır [18]. Ayrıca gazların ısısı da geri kazanılmaktadır. Böylelikle ayrıştırıcıya birlikte üretim işlevi kazandırılmış olmaktadır. CO2 gazı karbon yakalama, depolama ve kullanım sisteminde değerlendirilmekte, H2S gazı da depolanmaktadır. Bu gazların katma değerleri bulunmaktadır ve CO2 gazının bir bölümü S-CO2/ ORC ünitesinde elektrik güç üretiminde Şekil. 4 Jeotermal Üçlü Üretim Santrali ve Bölge Enerji Sistemi ©2022 Birol Kılkış

RkJQdWJsaXNoZXIy OTEzMQ==